Benzoyl peroxide

Benzoyl peroxide (BPO) diệt vi khuẩn gây mụn bằng một phản ứng hóa học:

"It penetrates the skin and enters the pilosebaceous unit, where it generates free radicals that disrupt the cell walls of C. acnes bacteria"

Benzoyl peroxide thấm vào da và đi vào đơn vị nang lông tuyến bã, tại đó nó tạo gốc tự do phá vách tế bào của vi khuẩn C. acnes.

Kim và Kim, International Journal of Molecular Sciences, 2024, PMID 38791344

Mỗi phân tử BPO bị tiêu hao khi tạo gốc tự do, nên chất này nằm ở dải cao. Nhưng tăng lượng không tăng hiệu quả mãi:

"Studies indicate that 2.5%, 5%, and 10% formulations are similarly effective, though higher concentrations increase the risk of irritant dermatitis"

Các nghiên cứu cho thấy dạng 2,5%, 5% và 10% hiệu quả tương đương, nhưng nồng độ cao hơn làm tăng nguy cơ viêm da kích ứng.

Kim và Kim, International Journal of Molecular Sciences, 2024, PMID 38791344

BPO diệt được cả vi khuẩn đã kháng kháng sinh, nên thường được phối với kháng sinh bôi để giảm kháng thuốc (mục 6.2).

• Mụn ẩn, mở đường thoát ra: retinoid làm tế bào sừng bong đều nên thông cổ nang; các AHA làm bong sừng; salicylic acid tan trong dầu nên vào thẳng cổ nang; azelaic acid kìm sừng hóa quá mức; sulfur và benzoyl peroxide tiêu sừng nhẹ.
• Mụn viêm, cắt vòng khuếch đại do vi khuẩn: benzoyl peroxide, clindamycin, erythromycin, minocycline, sodium sulfacetamide, dapsone, azelaic acid và sodium ascorbyl phosphate.
• Mụn viêm, giữ phanh của da: ceramide, chất hút ẩm và chất khóa ẩm giữ hàng rào lành. Nhóm này không trị mụn trực tiếp, nhưng giúp da chịu được retinoid và benzoyl peroxide để dùng đủ đều.

Vì mọi tổn thương mụn đều đi qua vi nhân mụn, chất ở cán cân mụn ẩn tác động vào đầu dòng và giảm số nốt mới mọc. Kháng sinh bôi chỉ tác động vào vòng vi khuẩn, một khâu đến sau, nên không dùng đơn độc kéo dài. Phối benzoyl peroxide với kháng sinh bôi là ví dụ có bằng chứng cho việc ghép hai chất cùng cắt vòng vi khuẩn nhưng khác cách làm việc:

"Topical clindamycin in combination with benzoyl peroxide is recommended, leveraging the antimicrobial properties of clindamycin and the resistance-lowering effects of benzoyl peroxide, thereby enhancing therapeutic efficacy"

Phối clindamycin bôi với benzoyl peroxide được khuyến cáo, vì tận dụng tác dụng kháng khuẩn của clindamycin và tác dụng giảm kháng thuốc của benzoyl peroxide, qua đó tăng hiệu quả điều trị.

Kim và Kim, International Journal of Molecular Sciences, 2024, PMID 38791344

Da dầu hình thành qua bốn khâu. Hormone nam kích tuyến bã (clascoterone, azelaic acid); tế bào tuyến bã tổng hợp lipid (niacinamide, salicylic acid, trà xanh); bã chảy qua cổ nang (retinoid, salicylic acid, các AHA, papain, benzoyl peroxide); dầu đọng trên bề mặt (hạt polymer hút dầu, witch hazel). Insulin, IGF-1, nhiệt độ và độ ẩm cũng thúc tuyến bã nhưng không có chất bôi tác động (Okoro và cộng sự, Frontiers in Physiology, 2023, PMID 37727660).

• Hai chất chặn hai khâu khác nhau thường bổ sung cho nhau, kể cả khi chúng cùng một dải. Ví dụ có bằng chứng là chất hút ẩm với chất khóa ẩm (mục 2.2), hoặc benzoyl peroxide với clindamycin (mục 6.2). Theo cùng logic cơ chế, niacinamide (chặn khâu chuyển sắc tố) đi với kojic acid (chặn men tạo sắc tố) che được hai khâu của đốm nâu.

Chất làm việc bằng lượng tạo tác dụng trực tiếp bằng chính các phân tử được bôi lên da. Nhóm này gồm chất bù nước và lipid cho da, chất tham gia phản ứng hóa học trên da như acid tẩy tế bào chết hay benzoyl peroxide (chất diệt khuẩn mụn), và chất phải chặn một men đang làm việc liên tục, như các chất làm sáng nhắm vào tyrosinase (men tạo sắc tố). Mỗi phân tử chỉ làm được một phần việc nhỏ, nên muốn nhiều tác dụng thì phải có nhiều phân tử.

Trong dải cao, nồng độ cao hơn không tự động cho kết quả tốt hơn. Benzoyl peroxide là ví dụ rõ nhất:

"2.5% BPO formulation was found equally effective as 5% and 10% concentrations, with fewer side effects."

Công thức benzoyl peroxide 2,5% được ghi nhận hiệu quả ngang nồng độ 5% và 10%, với ít tác dụng phụ hơn.

Alvarez và cộng sự, Journal of the American Academy of Dermatology, 2025, PMID 40233838, bảng III

Như vậy với benzoyl peroxide, vượt quá ngưỡng 2,5% chỉ thêm tác dụng phụ mà không thêm hiệu quả. Điều này nhắc rằng mỗi chất trong dải cao có một ngưỡng đủ của riêng nó, và con số trên nhãn cần được so với ngưỡng ấy chứ không phải so với nhau.

Với nhiều chất dải cao, câu trả lời là chưa, hoặc là không. Benzoyl peroxide 2,5% hiệu quả ngang 5% và 10% mà ít tác dụng phụ hơn. Vitamin C đã làm thay đổi cấu trúc da ở 3% và 5%, còn 20% là mức trần hấp thu đo trên da lợn chứ không phải mức cần đạt. Muốn biết một con số cao có đáng giá không, cần một thử nghiệm so chính con số đó với con số thấp hơn.

• Không đáp ứng với sản phẩm trị mụn thông thường. Benzoyl peroxide, hoạt chất trị mụn có tính oxy hóa, hoặc acid mạnh có thể làm kích ứng thêm trên nền này.

BPO chủ yếu được nghiên cứu cho mụn; giảm tình trạng đổ dầu có thể là kết quả phụ. Bảng III ghi rõ còn thiếu nghiên cứu riêng về tác động trực tiếp của BPO lên tiết bã nhờn hay da dầu và xếp mục này ở mức bằng chứng 5.

Nghiên cứu Delphi xét Mụn và Da dầu thành hai nhóm riêng. Retinoid, BPO và SA có mặt trong cả hai nhóm, nhưng tỷ lệ đồng thuận và dữ liệu lâm sàng được trình bày theo từng chỉ định.